Türkiye'de Lisanssız Telsiz Kullanım Kuralları (PMR446)

Lisanssız telsiz, ruhsat gerektirmeden kullanılabilen düşük güçlü cihaz sınıfıdır. Türkiye'de bu muafiyet Kısa Mesafe Erişimli Telsiz (KET) düzenlemesinden gelir ve koşulludur: cihazın Kurumca belirlenen teknik ölçütlere ve tanımlı kullanım amacına uygun olması gerekir. Bu rehber muafiyetin sınırlarını, PMR446'nın ne yapıp ne yapamadığını ve muafiyeti hangi davranışların ortadan kaldırdığını anlatır.

5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 37. maddesine göre, işletilmesi için frekans tahsisine ihtiyaç duyan telsiz cihazı kullanıcıları izin ve ruhsatname almak zorundadır. Muafiyet bu kuralın istisnasıdır.

BTK'nın ifadesiyle: "PMR446, Wi-Fi, bluetooth vb. telsiz cihazları telsiz ruhsatnamesi, telsiz kurma ve kullanma izni ile frekans tahsis ve tesciline gerek olmaksızın kurularak kullanılabilir."

Cümlenin devamı belirleyicidir: bu muafiyet, Kurumca belirlenen teknik ölçütler ve tanımlanan kullanım amaçlarıyla sınırlıdır. Yani muafiyet cihazın etiketinden değil, cihazın nasıl kullanıldığından doğar.

İlgili düzenlemeler: Kısa Mesafe Erişimli Telsiz (KET) Cihazları Hakkında Yönetmelik (11/09/2012, RG 28408) ve Frekans Tahsisinden Muaf Telsiz Cihaz ve Sistemleri düzenlemesi. Güncel teknik ölçüt listesi BTK tarafından ayrı bir doküman olarak yayımlanır ve zaman içinde güncellenir.

PMR446 (Private Mobile Radio, 446 MHz), Avrupa genelinde tanımlanmış lisanssız bir profesyonel telsiz standardıdır. Kısa mesafeli ses ve veri haberleşmesi için tasarlanmış, düşük güçlü el telsizlerini kapsar. Baz istasyonu, röle ve altyapı ağ elemanları kapsam dışındadır.

Standardın belirleyici teknik sınırları:

Bu sınırlar keyfî değildir; muafiyetin gerekçesidir. Düşük güç ve tümleşik anten, cihazın menzilini sınırlar; sınırlı menzil, aynı frekansı kullanan başka kullanıcıları etkileme olasılığını düşürür. Muafiyet tam olarak bu nedenle verilir.

PMR446'nın olmadığı şeyler: tahsisli bir frekans, girişimden korunmuş bir kanal, ölçeklenebilir bir kurumsal sistem, şifrelenmiş bir haberleşme, kimlik ve grup yönetimi olan bir yapı.

Bu bölüm rehberin en pratik kısmıdır. Aşağıdaki davranışların her biri, cihazı muafiyet kapsamından çıkarır ve ruhsatsız kullanım haline getirir.

Harici anten takmak. PMR446 cihazlarda anten tümleşik olmalıdır. Sökülebilir ya da kazançlı harici anten kullanmak, muafiyetin dayandığı yayılım varsayımını bozar.

Çıkış gücünü artırmak. Cihazın gücünü yükseltmek — ister donanımsal müdahaleyle ister yazılımla — muafiyeti doğrudan ortadan kaldırır.

Bant dışına çıkmak. Cihazı 446 MHz bandı dışındaki frekanslarda programlamak. Bu, ikinci el cihazlarda sık karşılaşılan bir durumdur.

Röle üzerinden çalıştırmak. Röle, muafiyet tanımının dışındadır. Röle kullanan bir sistem tahsise tabidir.

Sabit istasyon kurmak. Bir binaya sabitlenmiş, harici antenli bir istasyon PMR446 kapsamında değildir.

Bu ihlallerde 5809 sayılı Kanun'un 63. maddesi uyarınca cihazlara el konulması ve idari para cezası uygulanması söz konusu olabilir.

Lisanssız telsiz kötü bir seçenek değildir; yanlış yerde kullanıldığında yetersizdir.

Yeterli olduğu durumlar: tek katlı ve küçük bir dükkân, kafe ya da restoran; küçük bir düğün veya etkinlik organizasyonu; birkaç kişilik bir ekip; birbirini görebilecek mesafede çalışan gruplar; geçici ve kısa süreli kullanım.

Yetersiz kaldığı durumlar: çok katlı bina; kapalı otopark ve bodrum; geniş fabrika ya da depo; birden fazla blok ya da bina; 10'un üzerinde kullanıcı; gizlilik gerektiren operasyon; kimin konuştuğunun bilinmesi gereken yapı; kayıt tutulması gereken operasyon.

Menzil beklentisi gerçekçi tutulmalıdır. Kutu üzerinde yazan kilometre değerleri, engelsiz görüş hattı koşulu içindir. Bir binanın içinde ya da yerleşim alanında gerçek menzil bunun çok altındadır — çünkü 500 mW, betondan ve mesafeden geriye pek bir şey bırakmaz.

İşletmeler tipik olarak lisanssız cihazla başlar ve büyüdükçe sınıra çarpar. Geçiş kararını tetikleyen belirtiler:

• Aynı kanalda başka bir işletmenin konuşması duyuluyor
• Binanın belirli bölümlerinde iletişim kopuyor
• Kullanıcı sayısı arttıkça kanal sürekli meşgul
• Kimin konuştuğu anlaşılmıyor, çağrı disiplini kurulamıyor
• Acil çağrının duyulacağından emin olunamıyor

Geçiş bir gecede yapılmak zorunda değildir. Doğru sıralama şudur: önce kapsama ihtiyacı ölçülür, sonra frekans tahsisi için başvurulur, tahsis çıktıktan sonra cihaz alınır. Ters sıralama, alınan cihazların tahsis edilen banda uymaması riskini taşır.

Mevcut lisanssız cihazlar geçiş sonrasında da yedek olarak kullanılabilir; ancak iki sistem birbirine bağlanamaz.

Lisanssız cihaz alırken kontrol edilmesi gerekenler:

• CE işareti ve uygunluk beyanı. Cihazın Avrupa Birliği standartlarına uygunluğunu gösterir.
• Antenin sökülemez olması. Sökülebilir anten, cihazın PMR446 kapsamında olmadığının işaretidir.
• Bandın 446 MHz olduğu. Cihazın hangi bantta çalıştığı etiketinde ya da veri sayfasında yazar.
• Önceki programlamanın temiz olduğu. İkinci el bir cihaz, önceki kullanıcının tahsisli frekanslarıyla programlanmış olabilir. Bu durumda cihaz, farkında olmadan ruhsatsız yayın yapar.

Alım öncesinde sorulacak doğru soru "kaç kilometre çeker" değil, "bu cihaz hangi bantta çalışıyor ve antenin sökülebiliyor mu" olmalıdır.

PMR446 telsiz kullanmak için izin gerekir mi? Hayır. KET düzenlemesindeki teknik ölçütlere ve tanımlı kullanım amacına uygun kullanıldığı sürece ruhsatname, kurma-kullanma izni ve frekans tahsisi gerekmez.

PMR446 cihazın antenini değiştirebilir miyim? Hayır. Tümleşik anten koşulu muafiyetin parçasıdır.

Kaç kullanıcıya kadar lisanssız yeterlidir? Kesin bir sayı yoktur; belirleyici olan kullanıcı sayısından çok eşzamanlı konuşma yoğunluğudur. Pratikte 10 kullanıcı ve tek bir mekân üstünde lisanslı sisteme geçiş değerlendirilmelidir.

Yurt dışından aldığım telsizi Türkiye'de kullanabilir miyim? Cihazın Türkiye'de geçerli teknik ölçütlere uyması gerekir. Aynı model, farklı ülkede farklı bant planına göre üretilmiş olabilir.

Amatör telsiz de lisanssız mı? Hayır, ayrı bir rejime tabidir. Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü'nden Amatör Telsizcilik Belgesi alınması gerekir.

Lisanssız telsizin muafiyeti cihazın kendisinden değil, kullanım koşullarından doğar: düşük güç, tümleşik anten, tanımlı bant ve röle kullanmama. Bu koşullardan biri bozulduğunda cihaz görünüşte aynı kalır ama artık ruhsatsız bir vericidir.

Küçük ve tek mekânlı operasyonlarda lisanssız telsiz doğru ve ekonomik çözümdür. Kurumsal bir operasyonun sürekliliğini ise taşıyamaz — çünkü paylaşımlı bir bantta hiç kimse kanalın boş olacağını garanti edemez.

Güncel teknik ölçütler için tek doğru kaynak Kurumun kendi yayınlarıdır: Frekans Tahsisinden Muaf Telsiz Cihaz ve Sistemleri.